IGCSE và A Level – Những khác biệt then chốt
Sự thay đổi không chỉ nằm ở kiến thức, mà ở cách học sinh tư duy
Khi phụ huynh tìm hiểu lộ trình Cambridge, nhiều người thường nhìn nhận đây là một chuỗi học tập khá đơn giản:
- IGCSE từ Lớp 9 đến Lớp 11
- AS và A Level từ Lớp 11 đến Lớp 12
Tuy nhiên, sự khác biệt lớn nhất không nằm ở nội dung học tập, mà nằm ở cách học sinh tư duy.
Tại Trường Quốc tế Nhật Bản (JIS), sự chuyển đổi này là một trong những giai đoạn quan trọng nhất mà Nhà trường chuẩn bị cho học sinh. Đây cũng chính là trọng tâm trong chương trình Ikigai và mối quan hệ hợp tác của JIS với IEE.
IGCSE và những giá trị to lớn
IGCSE là giai đoạn nền tảng của chương trình Trung học Cambridge. Chương trình này giúp học sinh tiếp cận các tiêu chuẩn giáo dục quốc tế, tiếng Anh học thuật và phương pháp học tập theo môn học.
Về mặt tư duy, IGCSE chủ yếu yêu cầu học sinh:
- Hiểu các ý tưởng
- Vận dụng kiến thức
- Giải thích khái niệm
- Sử dụng bằng chứng ở mức cơ bản
Ví dụ, trong các môn như Quan điểm Toàn cầu, Khoa học hoặc Tiếng Anh ở IGCSE, một học sinh khá giỏi có thể:
- Mô tả một vấn đề
- Đưa ra lý do
- Sử dụng dữ kiện từ nguồn tài liệu
- Giải thích một quan điểm
Điều này đã đòi hỏi cao hơn so với nhiều chương trình giáo dục quốc gia. Tuy nhiên, cấu trúc câu hỏi mang tính định hướng, giúp học sinh biết mình cần trình bày điều gì.
Một học sinh chăm chỉ, nắm vững kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm bài có thể đạt kết quả rất cao ở IGCSE.
Và đó chính xác là mục tiêu của IGCSE: xây dựng sự tự tin, năng lực ngôn ngữ và kỷ luật học thuật cho học sinh.
Điều gì thay đổi khi bước sang AS và A Level?
A Level là một môi trường học thuật hoàn toàn khác.
Ở A Level, Cambridge không còn chỉ yêu cầu học sinh chứng minh rằng các em hiểu bài. Thay vào đó, học sinh phải chứng minh rằng mình biết tư duy.
Học sinh được kỳ vọng:
- Đánh giá lập luận
- So sánh các quan điểm khác nhau
- Xem xét độ tin cậy của nguồn thông tin
- Xây dựng lập trường cá nhân
- Sử dụng bằng chứng một cách phản biện
- Nhận diện điểm yếu trong lập luận
Trong các môn như Quan điểm toàn cầu, Kinh tế, Sinh học hoặc Văn học Anh, học sinh không được đánh giá cao vì lặp lại kiến thức đã học, mà vì khả năng xác định điều gì là quan trọng và lý do vì sao.
Một dạng câu hỏi điển hình ở A Level không còn là: “Giải thích X.”
Mà sẽ là:
- “X đúng đến mức độ nào?”
- “Bạn đồng ý đến đâu?”
- “Hãy đánh giá nhận định rằng…”
Đây chính là điểm khiến nhiều học sinh gặp khó khăn nếu trước đó các em chỉ quen học thuộc và lặp lại kiến thức.
Vì sao điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam và Đông Á?
Nhiều hệ thống giáo dục trong khu vực có thế mạnh trong việc rèn luyện học sinh:
- Chăm chỉ
- Học chính xác
- Tuân thủ cấu trúc
- Làm tốt các bài kiểm tra chuẩn hóa
Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng chú trọng rèn luyện học sinh:
- Thách thức các ý tưởng
- Chấp nhận rủi ro trong tư duy
- Đưa ra đánh giá độc lập
- Bảo vệ quan điểm cá nhân
Trong khi đó, A Level đòi hỏi tất cả những điều trên.
Đây là lý do vì sao một số học sinh đạt điểm IGCSE rất cao vẫn cảm thấy A Level khó hơn nhiều so với kỳ vọng. Không phải vì các em yếu, mà vì thang đánh giá đã thay đổi.
JIS chuẩn bị cho học sinh trước sự chuyển đổi này như thế nào?
Đây chính là điểm khác biệt của JIS so với nhiều trường Cambridge khác tại Việt Nam.
JIS không coi IGCSE và A Level là hai giai đoạn tách rời. Ngược lại, Nhà trường thiết kế chương trình IGCSE để từng bước xây dựng các thói quen tư duy cần thiết cho A Level.
Quá trình này diễn ra theo ba hướng chính.
1. Ikigai và việc suy nghĩ về mục đích sống
Thông qua chương trình Ikigai, học sinh không chỉ học các môn học, mà còn được khuyến khích suy ngẫm về:
- Điểm mạnh của bản thân
- Điều các em thực sự quan tâm
- Những gì xã hội cần
- Con người mà các em có thể trở thành
Điều này phát triển một năng lực mà A Level đặc biệt coi trọng: làm chủ tư duy.
Một học sinh hiểu rõ vì sao mình học tập và mình đang trở thành ai sẽ sẵn sàng hơn trong việc hình thành quan điểm, đưa ra lập trường và tranh luận ý tưởng — những kỹ năng cốt lõi của A Level.
2. Quan điểm toàn cầu – “xương sống” của tư duy
Tại JIS, Quan điểm toàn cầu không chỉ là một môn học, mà là công cụ để rèn luyện cho học sinh:
- Đánh giá nguồn thông tin
- Nhận diện thiên kiến
- So sánh các góc nhìn
- Xây dựng lập luận
- Viết mạch lạc và rõ ràng
Đây chính xác là những kỹ năng mà giám khảo A Level tìm kiếm.
Khi bước vào AS Level, học sinh JIS đã quen với việc:
- Được hỏi về quan điểm cá nhân
- Phải giải thích và bảo vệ ý kiến của mình
- Được phản biện khi lập luận chưa đủ vững
Nhờ đó, bước chuyển sang A Level trở nên nhẹ nhàng và vững vàng hơn.
3. Hợp tác với IEE – vượt ra ngoài kỹ thuật làm bài thi
Sự hợp tác giữa JIS và IEE giúp học sinh được tiếp cận một cách bài bản với:
- Tư duy học thuật
- Phong cách nghiên cứu quốc tế
- Các dự án mở rộng
- Kỹ năng phỏng vấn và nộp hồ sơ
Điều này bổ trợ hoàn hảo cho chương trình Cambridge.
- Cambridge xây dựng kiến thức chuyên sâu và tư duy phản biện.
- IEE, đối tác của JIS, giúp học sinh biết cách vận dụng tư duy đó trong thực tế: đại học, nghề nghiệp và định hướng cuộc sống.
Sự kết hợp này mang lại cho học sinh JIS lợi thế cạnh tranh vượt xa điểm số đơn thuần.
Vì sao điều này quan trọng đối với các trường đại học?
Các trường đại học không chỉ tìm kiếm những học sinh đạt điểm A.
Họ tìm kiếm những học sinh có khả năng:
- Tư duy độc lập
- Phân tích thông tin
- Viết lập luận thuyết phục
- Bảo vệ ý tưởng
- Tự học mà không cần “cầm tay chỉ việc”
Đó chính là những gì A Level được thiết kế để đánh giá.
Và đó cũng là lý do vì sao JIS đầu tư mạnh mẽ vào năng lực tư duy ngay từ giai đoạn IGCSE.